Długi po krewnym, o którym nie słyszałeś

Można odziedziczyć długi po kuzynie, którego widziało się raz w życiu. Dzieje się tak, gdy bliżsi krewni po kolei odrzucają spadek, a dziedziczenie przechodzi na kolejne osoby. Prawo daje na to odpowiedź, ale trzeba pilnować terminu, który często zaczyna biec w zaskakującym momencie.

Jak spadek dochodzi do dalekiej rodziny

Ustawa wyznacza kolejność: najpierw dzieci i małżonek, potem rodzice, rodzeństwo i jego dzieci, dalej dziadkowie i ich zstępni, czyli także wujostwo i kuzyni (art. 931–934 k.c.). Kto odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył jego otwarcia (art. 1020 k.c.). Jego udział przechodzi więc na jego dzieci albo na dalszych krewnych. Jedno odrzucenie uruchamia kolejne.

Od kiedy biegnie termin

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Dla dalszego krewnego to zwykle chwila, gdy dowie się, że bliżsi odrzucili spadek, na przykład z pisma sądu albo od wierzyciela.

Nie wcześniej. Sąd Najwyższy w uchwale z 19 października 2018 r., III CZP 36/18, uznał, że oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez osobę, dla której termin jeszcze nie zaczął biec, jest bezskuteczne. W praktyce rodzina odrzuca spadek po kolei i każdy czeka na ruch poprzednika.

Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem i nie można go odwołać (art. 1018 k.c.). Za małoletnie dzieci rodzice potrzebują zezwolenia sądu opiekuńczego; na czas tego postępowania termin ulega zawieszeniu (art. 1015 § 1² k.c.).

Co jeśli nic nie zrobisz

Od 18 października 2015 r. brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Za długi odpowiada się wtedy tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.).

To realna ochrona, ale nie zwolnienie ze sprawy. Trzeba złożyć wykaz inwentarza albo doprowadzić do spisu, odpowiadać wierzycielom, a jeśli w spadku jest mieszkanie czy samochód, wierzyciele mogą się z nich zaspokoić. Ograniczenie odpada, gdy ktoś podstępnie pominie składniki spadku albo poda nieistniejące długi. Odrzucenie spadku zamyka sprawę całkowicie.

Co proponuje Komisja Kodyfikacyjna

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przygotowała projekt zmian. Według opublikowanych informacji art. 1015 § 1 pozwalałby złożyć oświadczenie już od chwili otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy, najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania. Dalszy krewny mógłby odrzucić spadek od razu, bez czekania na bliższych. Projekt przewiduje też, że jedno oświadczenie o odrzuceniu obejmie wszystkie tytuły powołania. Według doniesień prasowych jest w Ministerstwie Sprawiedliwości i ma trafić do konsultacji.

To projekt, a nie obowiązujące prawo. Dziś stosuje się art. 1015 § 1 w obecnym brzmieniu i uchwałę z 2018 r. Nie wiadomo, czy i kiedy zmiany wejdą w życie ani w jakim kształcie.

Co zrobić

• Zanotuj datę pisma z sądu, od komornika albo wierzyciela dotyczącego spadku po krewnym. Od tego dnia może biec Twój termin.
• Ustal, kto już odrzucił spadek. Zapytaj rodzinę, a w razie wątpliwości sprawdź w sądzie spadku, czyli sądzie ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.
• Nie zostawiaj sprawy na ostatni tydzień. Jeśli nie zdążysz do notariusza, do zachowania terminu wystarczy wniosek do sądu złożony przed jego upływem (art. 1015 § 1¹ k.c.).
• Pomyśl o dzieciach. Jeśli odrzucasz spadek, one są następne w kolejności. Wniosek o zezwolenie sądu warto złożyć od razu.

Podstawa prawna i źródła

• art. 931–934, 1015, 1018, 1020 i 1031 Kodeksu cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 795
• uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., III CZP 36/18
• „Rzeczpospolita”: projekt Komisji Kodyfikacyjnej dotyczący odrzucenia spadku

Jeśli dostałeś pismo w sprawie spadku po dalekim krewnym i nie wiesz, czy termin już biegnie, zapraszam do kontaktu.