Odrzucenie spadku za dziecko. Kiedy nadal potrzebujesz sądu

Gdy rodzic odrzuca zadłużony spadek, spadek przechodzi zwykle na jego dzieci. Wtedy trzeba odrzucić go także w imieniu małoletniego dziecka. Od 15 listopada 2023 r. w części takich spraw nie trzeba już zgody sądu rodzinnego. Wyjątek jest jednak wąski. Jeśli nie spełnisz wszystkich warunków, sąd nadal jest potrzebny, a sześciomiesięczny termin biegnie.

Kiedy sąd nie jest potrzebny

Art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwalnia z obowiązku uzyskania zgody sądu tylko wtedy, gdy są spełnione jednocześnie trzy warunki:

• dziecko jest powołane do spadku dlatego, że wcześniej odrzucił go jego rodzic;
• rodzic odrzuca spadek w imieniu dziecka za zgodą drugiego rodzica, który też ma władzę rodzicielską, albo oboje rodzice robią to wspólnie;
• spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka, w praktyce zwykle jego rodzeństwo.

Jeśli rodzice nie są zgodni, stosuje się zwykłą zasadę i potrzebna jest zgoda sądu.

Kiedy nadal potrzebujesz sądu

Najczęściej w takich sytuacjach:

• dziecko dziedziczy nie dlatego, że rodzic odrzucił spadek, na przykład zostało powołane w testamencie albo dziedziczy po dziadku, bo jego rodzic już nie żyje;
• drugi rodzic nie zgadza się albo nie ma z nim kontaktu;
• ktoś z rodzeństwa dziecka spadek przyjmuje albo nie składa żadnego oświadczenia.

W takiej sprawie rodzic składa wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka do sądu opiekuńczego. Jeśli toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku (art. 640¹ k.p.c.).

Termin: 6 miesięcy i jego zawieszenie

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Za dziecko działa rodzic, a w praktyce termin dziecka biegnie zwykle od dnia, w którym rodzic dowiedział się, że dziecko jest powołane do spadku. Najczęściej to dzień, w którym sam odrzucił spadek.

Od 15 listopada 2023 r. obowiązują dwie ważne zasady:

• jeśli odrzucenie wymaga zgody sądu, bieg terminu zawiesza się na czas postępowania w tej sprawie (art. 1015 § 1² k.c.);
• do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1015 § 1¹ k.c.).

Zawieszenie nie oznacza nowego terminu. Po zakończeniu postępowania termin biegnie dalej, więc trzeba od razu złożyć oświadczenie u notariusza albo w sądzie.

Jeśli termin minie, dziecko przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Odpowiada wtedy za długi do wartości tego, co odziedziczyło, ale i tak trzeba ustalić majątek spadkowy i rozliczyć się z wierzycielami. Wyjście z tej sytuacji jest możliwe tylko wyjątkowo, przez uchylenie się od skutków niezachowania terminu przed sądem (art. 1019 § 2 k.c.).

Co zrobić krok po kroku

• Zapisz datę, w której odrzuciłeś spadek albo dowiedziałeś się o powołaniu dziecka. Od niej licz sześć miesięcy.
• Sprawdź, czy spełniasz wszystkie trzy warunki z art. 101 § 4 KRO. Jeśli masz wątpliwość, złóż wniosek do sądu.
• Ustal z drugim rodzicem i z dorosłym rodzeństwem dziecka, że wszyscy odrzucacie spadek, najlepiej wspólnie u jednego notariusza.
• Jeśli potrzebny jest sąd, złóż wniosek bez zwłoki i zachowaj potwierdzenie nadania.
• Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu od razu złóż oświadczenie.

Podstawa prawna i źródła

• art. 101 § 3 i 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
• art. 1015 § 1, § 1¹, § 1² i § 2, art. 1019 § 2 i art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego
• art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego
• ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615)

Jeśli musisz odrzucić spadek w imieniu dziecka i nie wiesz, czy potrzebujesz zgody sądu, skontaktuj się ze mną.