Dział spadku a zniesienie współwłasności

Dwa pojęcia, które w rozmowach z klientami mylą się nieustannie: dział spadku i zniesienie współwłasności. Oba kończą się tym samym, bo każdy wie, co jest jego. Prowadzą tam jednak różnymi drogami, a w wielu rodzinach trzeba przejść obiema naraz. Dobrze wiedzieć, która jest Twoja, zanim złożysz wniosek.

Dział spadku: dzielicie to, co odziedziczyliście razem

Gdy spadek przypada kilku osobom, z chwilą śmierci powstaje między nimi wspólność. Każdy ma udział w całym spadku, np. po 1/3, ale nikt nie jest jeszcze właścicielem konkretnej rzeczy. Dział spadku (art. 1035 i nast. Kodeksu cywilnego) to sposób, żeby tę wspólność zakończyć: kto bierze mieszkanie, kto samochód, kto komu ile dopłaca.

Cechy działu spadku:

• dotyczy tylko spadkobierców i tylko tego, co należy do spadku,
• sądowy dział co do zasady obejmuje cały spadek, a ograniczenie do części jest możliwe tylko z ważnych powodów (art. 1038 k.c.),
• sąd rozlicza przy okazji wzajemne roszczenia: kto korzystał z mieszkania i pobierał czynsz, kto płacił remont, kto spłacił długi spadkowe (art. 686 k.p.c.),
• przy dziedziczeniu ustawowym między dziećmi (zstępnymi) i małżonkiem zalicza się co do zasady darowizny, które otrzymali od zmarłego za życia (art. 1039 k.c.), chyba że spadkodawca zwolnił z tego obowiązku; drobnych, zwyczajowych prezentów się nie zalicza.

Zniesienie współwłasności: każda wspólna rzecz, nie tylko spadek

Zniesienie współwłasności (art. 210 i nast. k.c.) to szersze narzędzie. Dotyczy każdej sytuacji, w której kilka osób jest współwłaścicielami jednej rzeczy. Na przykład mieszkania kupionego wspólnie przez rodzeństwo, działki kupionej przez znajomych albo domu, który po rozwodzie i podziale majątku zostaje we współwłasności byłych małżonków.

Sposoby zniesienia są trzy:

• podział fizyczny, gdy rzecz da się sensownie podzielić, np. dużą działkę,
• przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi ze spłatą pozostałych,
• sprzedaż i podział pieniędzy, gdy żadne inne rozwiązanie nie jest możliwe.

Przy przyznaniu rzeczy ze spłatą sąd bada, czy osoba przejmująca rzecz rzeczywiście będzie w stanie spłacić pozostałych. Samo „chcę zatrzymać mieszkanie” nie wystarczy. Trzeba pokazać, skąd będą pieniądze.

Kiedy oba postępowania się spotykają

Klasyczna sytuacja: rodzice mieli mieszkanie we wspólności małżeńskiej. Umiera ojciec. Połowa mieszkania należała do mamy już wcześniej, a druga połowa wchodzi do spadku po ojcu i dziedziczą ją mama i dzieci.

W efekcie mama ma swoją połowę plus udział w spadku, a dzieci mają tylko udziały w spadku. Żeby uporządkować całe mieszkanie, nie wystarczy sam dział spadku, bo obejmie on tylko połowę po ojcu. Dlatego w takiej sprawie zwykle łączy się dział spadku ze zniesieniem współwłasności. Często dochodzi też podział majątku wspólnego małżonków. W jednym postępowaniu sąd może to rozstrzygnąć całościowo.

Inny wariant to kolejność. Najpierw dział spadku, w którym część rzeczy dostaje się jednej osobie, a mieszkanie zostaje we współwłasności dwójki rodzeństwa, bo oboje tak chcą. Po latach jedno chce sprzedać, a drugie nie, i wtedy pojawia się zniesienie współwłasności.

Ile to kosztuje w sądzie

Opłaty sądowe są stałe i nie zależą od wartości majątku:

• wniosek o dział spadku: 500 zł, a jeśli zawiera zgodny projekt podziału: 300 zł,
• wniosek o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności: 1000 zł, a ze zgodnym projektem: 600 zł,
• wniosek o zniesienie współwłasności: 1000 zł, a ze zgodnym projektem: 300 zł.

Do tego dochodzą koszty biegłego, jeśli trzeba wycenić nieruchomość, i koszty pełnomocników. Zgodny projekt jest tańszy i znacznie szybszy, bo sąd w zasadzie tylko go zatwierdza.

Notariusz czy sąd

Jeśli wszyscy się zgadzacie, dział spadku i zniesienie współwłasności nieruchomości można zrobić u notariusza, w formie aktu notarialnego. To zwykle najszybsza droga. Sąd jest potrzebny, gdy zgody brakuje albo gdy rozliczenia są tak skomplikowane, że nikt nie chce brać ich na siebie.

Od czego zacząć

1. Ustal, co należało do zmarłego, a co było współwłasnością już wcześniej.
2. Zbierz dokumenty: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, odpis z księgi wieczystej, umowy nabycia.
3. Spisz, kto co ponosił: podatki, czynsz, remonty, spłacone długi.
4. Zastanów się, kto chce zatrzymać rzecz i czy stać go na spłatę.
5. Spróbujcie zgodnego projektu, zanim pójdziecie na wojnę.

Nie wiesz, czy Twoja sprawa to dział spadku, zniesienie współwłasności, czy jedno i drugie? Napisz. Po dokumentach powiem Ci wprost, od czego zacząć. Analiza jest bezpłatna.

Treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.